25.000 klanten in Gingelom en delen van Heers, Sint-Truiden en de Waalse gemeente Berloz krijgen onthard drinkwater vanuit het waterproductiecentrum van Bovelingen. Dit aantal is gebaseerd op de huidige vergunningscapaciteit van 1.460.000 m³ grondwater per jaar. 16.000 klanten krijgen dagelijks kraanwater vanuit deze waterwinning. 

Kaartje winning Bovelingen

  • De Watergroep vraagt een vergunning voor 850.000 m³ grondwater per jaar in plaats van  900.000 m³, tot en met 2031.
  • Vanaf 2032 vragen we een vergunning van slechts 450.000 m³ grondwater per jaar.
  • Het engagement voor de concrete maatregelen in het Hornebos (VEN-gebied) werd verder toegelicht.
  • De methode voor het bepalen van veiligheidsniveaus voor zettingsgevoelige gronden werd opgenomen. Hiervoor voeren we in de loop van het voorjaar van 2022 sonderingstesten uit.
  • Een tijdlijn van de projecten om enerzijds de waterlevering te garanderen en anderzijds de vermindering van het debiet naar 450.000 m³ grondwater per jaar te garanderen vanaf 2032.

In het milieueffectenrapport en de hydrogeologische studie zijn in verschillende scenario’s de mogelijke effecten van de winning onderzocht:

We onderzochten 3 verschillende pompvolumes: 900.000 m³, 850.000 m³ en 450.000 m³ grondwater per jaar.

De impact van deze pompvolumes werden dan onderzocht voor

  1. een gemiddeld klimaat (voeding van de grondwaterlaag berekend op basis van het gemiddelde van de periode 1985-2020)
  2. een droog klimaat (voeding van de grondwaterlaag berekend op basis van het gemiddelde van de periode 2011-2020). Hierbij is uitgegaan van 40% droge jaren, wat aanzienlijk droger is dan de meest negatieve klimaatvoorspellingen.

Conclusie:

  • Bij een gemiddeld klimaat zal de grondwaterstand bij elk pompvolumestijgen.
  • Bij het droge scenario voorspellen we ook een stijging van de grondwaterstand bij een pompvolume van 450.000 m³ Bij een pompvolume van 850.000 m³ per jaar is dat een lichte stijging of blijft de grondwaterstand gelijk., Ook bij een pompvolume van 900.000 m³ per jaar blijft de grondwaterstand gelijk of zal ze licht dalen.
  • Omdat De Watergroep zorg wil dragen voor de waterlaag en ook de waterbeschikbaarheid over 20, 50 of zelfs 100 jaar nog wil kunnen garanderen, zullen we de vergunning vanaf 2032 overschakelen op 450.000 m³ jaar. Zelfs bij een extreem droog scenario laat dit pompvolume  een aanzienlijke stijging van de grondwaterstand toe. Tot die tijd zullen we verschillende maatregelen treffen om infiltratie te bevorderen en de bestaande impact op het Hornebos te verminderen.  Dat doen we in samenwerking en samenspraak met Agentschap Natuur en Bos en de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM).
We willen een onbalans van de waterlaag absoluut voorkomen. Een volume van 850.000 m³ per jaar vermijdt een achteruitgang. We kunnen dit realiseren door op korte termijn een mobiele ‘opjager’ te plaatsen. Dit betekent dat we meer aanspraak doen op een andere winning, in Voort. Daardoor zullen we niet meer overal onthard water kunnen leveren en gaat de leveringszekerheid  tijdelijk achteruit (want we hebben  geen reservesysteem voor de mobiele opjager). We werken aan een vaste opjager die in april 2024 in dienst genomen zal worden. Deze l  kan een groter reservedebiet garanderen.

1) Zettingsbarsten in huizen

In de omgeving van de waterwinning zijn huizen met zettingsbarsten . De oorzaak van deze zettingsbarsten maakt geen deel uit van deze vergunningsaanvraag: het milieueffectenrapport onderzoekt of er nieuwe schade kan veroorzaakt worden door de hervergunning en doet geen uitspraken over het verleden. Uit het milieueffectenrapport blijkt dat er geen nieuwe zettingsschade verwacht wordt door de hervergunning. 

2) Vegetatie

Uit het milieueffectenrapport blijkt dat de vegetatie in het Hornebos sterk heeft geleden door de voorbije droge zomers en het lokaal gedaalde grondwaterpeil. Zonder acties wordt voorspeld dat de aanwezige vegetatie -  kenmerkend voor natte gebieden - langzaam zal verdwijnen en vervangen wordt door vegetatie die meer droogteresistent is. Om de natte vegetatie in het Hornebos te beschermen, nemen we deze maatregelen (samen met Agentschap Natuur en Bos):

  • We breiden het netwerk van peilbuizen uit om de wijzigingen in het grondwaterpeil nog beter te kunnen opvolgen.
  • We plaatsen stuwen en verontdiepen drainagegrachten zodat het aanwezige bronwater en de lokale neerslag  langer in het gebied wordt gehouden ten voordele van de lokale vegetatie.
  • We hebben een ecohydroloog aangeworven die sinds de zomer van 2021 dit dossier verder opvolgt. 
  • We werken mee aan het CurieuzeNeuze-project ‘droogte in de tuin’ om infiltratie te bevorderen en droogte tegen te gaan. Hierover verschenen in december de eerste resultaten. 

Voor een goed beheer van grondwaterlagen en om de milieueffecten correct te kennen is het belangrijk om inzicht te hebben in de effecten van klimaatverandering, toename verharde oppervlakten, bodemverdichting, oppervlaktedrainage en alle relevante grondwateronttrekkingen. Het grondwaterpeil en de grondwaterpeilschommelingen zijn het gevolg van al deze aspecten samen. Om de impact van de grondwaterwinning in Bovelingen correct en ten gronde inzichtelijk te maken is het dus noodzakelijk om ruimer te kijken dan de afgebakende beschermingszones. (Die zijn afgebakend om de grondwaterkwaliteit te beschermen tegen mogelijke verontreinigingen).

De cijfers (op 2/08/2021 en 19/08/2021) voor Vlaanderen en Wallonië:

  • Binnen de beschermingszones van de grondwaterwinning in Bovelingen zijn 3 grondwateronttrekkingen vergund voor een totale capaciteit van 6.855 m³ per jaar (in Vlaanderen).
  • Samen met de vergunningen op de rand van de afgebakende beschermingszones, zijn er totaal 7 grondwateronttrekkingen vergund (waarvan 1 in Wallonië) voor een totaal vergund debiet van 71.808 m³ per jaar.
  • Binnen het relevante studiegebied voor het milieueffectenrapport (MER) (= 5 km rondom de waterwinning) zijn 47 grondwateronttrekkingen in Vlaanderen, en in Wallonië 21 grondwateronttrekkingen voor een totale capaciteit van 1.044.877 m³ per jaar. 
Binnen het studiegebied (= op ongeveer 600 meter in vogelvlucht tot de grondwaterwinning in Bovelingen) is een Fetrapi leidingzone afgebakend. Deze leiding werd aangelegd rond 2000, een tijd na de opstart van de waterwinning in 1977. De leiding is - op advies van De Watergroep - aangelegd rondom de beschermingszone. Fluxys  heeft de aanwezigheid van de waterwinning dus in rekening gebracht. Dergelijke leidingen zijn  uitgerust met de nodige veiligheidsvoorzieningen om rampen te voorkomen. De hervergunning van de grondwaterwinning geen werken in de directe omgeving van de leiding. Er is dus  geen gevaar voor directe beschadiging. Het Milieueffectenrapport concludeert dat er vermoedelijk geen zettingen zullen optreden bij de werken, en dit voor alle onderzochte scenario’s. 

Op onderstaande tijdslijn geven we weer welke verschillende stappen nodig zijn om de drinkwatervoorziening te garanderen.

  • In juli 2022 nemen we een  mobiele opjager in Heers in gebruik. Deze kan tijdelijk de daling van het opgepompte volume naar 850.000 m³ per jaar ondersteunen,
  • In april 2024 wordt deze mobiele opjager vervangen door een permanente opjager. Dit verhoogt de leveringszekerheid omdat er een reservesysteem is in het geval dat de opjager uitvalt. 

We bouwen een nieuw waterproductiecentrum in Borgloon, waar we water uit de grondwaterwinningen in Voort en Wellen ontharden. We streven ernaar om dit waterproductiecentrum in dienst te nemen in 2028, maar dat is sterk afhankelijk van verschillende procedures. Daarom is er buffertijd nodig tot 2032 om de drinkwatervoorziening te kunnen garanderen. We garanderen om het opgepompte debiet zo laag mogelijk te houden. Als het waterproductiecentrum in Borgloon voor 2032 af is, zullen we de grondwateronttrekking vervroegd terugschroeven naar 450.000 m³ per jaar.

  • Naast de bouw van het waterproductiecentrum in Borgloon kijken we naar alternatieven, bijvoorbeeld om RWZI-effluent (gezuiverd afvalwater) in te zetten voor de drinkwaterproductie. We onderzoeken ook de uitbouw van een reservewaterwingebied in Meerheuvel. Dit zijn echter nog geen concrete projecten. We hebben eerst nog meer onderzoek nodig naar de haalbaarheid.

Tijdslijn

Tijdslijn

Vanaf de aansluiting van het waterproductiecentrum in Borgloon zal een deel van het drinkwater afkomstig zijn van de winningen in Voort en Wellen. Deze winningen onttrekken ook water uit het Krijt, Hierdoor zal de druk op het de Krijt-waterlaag dus niet verminderen, maar enkel meer verspreid worden. Daarom doen we onderzoek naar alternatieve bronnen van drinkwater, zoals gezuiverd afvalwater van de rioolwaterzuiveringsinstallatie in Sint-Truiden.
Het watersysteem reageert zeer traag. 1 droge zomer heeft geen drastische impact als er een natte winter volgt. In de afgelopen jaren kenden we echter verschillende droge zomers (en winters) na elkaar. Hierdoor kon de waterlaag niet voldoende herstellen. Door de relatief natte zomer en winter in 2021, zagen we al een stijging en herstel van de waterlaag . 

De waterwinning verminderen of stoppen in een drogere zomer zou bijna geen onmiddellijke impact hebben op de peilen, want de waterlaag heeft tijd nodig om een nieuw evenwicht te vinden. Om de waterwinning aan te passen aan het veranderende klimaat zijn langdurige structurele ingrepen nodig. Deze onderzoeken we nog verder tegen 2032. 
De opeenvolgende droogtes (van de zomers 2018, 2019 en 2020) en hoge evapotranspiratie (= waterafgifte door de bodem en de vegetatie), kunnen algemeen in Vlaanderen een uitdroging van de bodem veroorzaakt hebben. De voorbije jaren zijn op vele plaatsen in Vlaanderen scheuren in woningen waargenomen als gevolg van de uitzonderlijke droogtes en de uitdroging van de zettingsgevoelige bodem. Het Departement Omgeving heeft in dit kader een studie gestart. Eventuele schade kan je hier melden.

We hebben gewacht op bijkomende gegevens en adviezen van het milieueffectenrapport en de vergunningsaanvraag om het veiligheidsniveau voor het grondwaterpeil vast te leggen. In het milieueffectenrapport (MER) dat ingediend werd op 23 oktober 2021, is een onderzoek en een uitspraak over de zettingsgevoeligheid van de bodem opgenomen. Hieruit hebben we beslist om een 25-tal sonderingen met peilbuizen te plaatsen. 

De sondeerwerken zijn voorzien in februari en maart 2022.

Via de vierde put kunnen we de waterleveringszekerheid garanderen dankzij een flexibeler beheer van de putten: we kunnen andere putten afwisselend uit dienst nemen voor onderhoud. Het opgepomte debiet stijgt niet door deze extra put.Voor deze put werden in 2020 al pomptesten uitgevoerd. Daarvoor deden we een melding (klasse III) en van deze melding werd akte genomen door het bevoegde bestuur. 
We maken een inplantingsplan voor de bouw van deze opjager op de voorgestelde locatie op het terrein van de gemeente Heers. Dat plan zal  in het eerste kwartaal van 2022 besproken worden met de gemeente. Dit is een oplossing op langere termijn (grondverwerving moet nog gebeuren, de nodige vergunningen moeten worden aangevraagd …). In afwachting plaatsen we een mobiele opjager. De installatie hiervan volgt normaal gezien in de loop van april 2022.